De westerse democratieën leken bestand tegen dictaturen. De Tweede Wereldoorlog zat goed verankerd in het geheugen, “dat nooit weer” leek iedereen te denken. Maar dat was slechts schijn. De rechtsextremisten en de potentiele aanhang hield zich grotendeels stil. De collaboratie met de Duitsers was veel groter dan ons in de geschiedenisboekjes wordt verteld. En “dat nooit weer” was evenmin het gedachtegoed van iedereen. De koloniale oorlog die wij begonnen in Indonesië ná de Tweede Wereldoorlog maakte dat wel duidelijk. Hoezo een paar jaar na de oorlog zelf een oorlog beginnen? En dan moeten we ons ook beseffen dat de moedige jongens die weigerden in Indonesië te gaan vechten tegen de vrijheidsstrijders daar hier werden opgesloten en slechter werden behandeld dan de medegevangenen die in de oorlog zwaar hadden gecollaboreerd met de Duitse bezetter en onderduikers hadden verraden of verzetsstrijders vermoord. In de Kamer waren het lang kleine neofascisten (Koekoek, Janmaat) die met het bruine gedachtegoed een enkele zetel wisten te behalen, maar met Fortuyn kwam het oude gedachtegoed massaal boven. “We mogen eindelijk ‘weer’ zeggen wat we denken” hoorde je overal. Wat een opluchting na 55 jaar je mond houden.
Onze westerse democratieën zijn minder sterk dan we dachten. Dat er bijna een coupe werd gepleegd in de VS was een ernstige waarschuwing, in Brazilië was dit weekend een kopie van die bestorming in de hoofdstad Brasília. Maar hier in Europa hebben we een neofasciste in Italië als premier, die schijnheilig zegt afscheid te hebben genomen van haar oude ideeën, maar dat moeten we nog zien. In Griekenland zitten bruinhemden aan de macht, in Hongarije zit een autocraat, in Polen wordt de rechtsstaat afgebroken, in Engeland is opnieuw de polariserende wildwestkapitalistische koers van Thatcher los en hier hebben we een Kamerlid dat al tribunalen aankondigt. Deze Gideon van Meijeren is lid van een geïmplodeerde partij die in potentie 30 zetels had kunnen halen, maar waarvan nu een rits afsplitsingen apart zijn doorgegaan. Bij de bestormingen van het Capitool en de regeringsgebouwen in Brasília bleven de politie en militairen afzijdig, of beter, zij legden de bestormers geen strobreed in de weg. Pas laat werden andere troepen ingevlogen die een eind aan de coupepoging maakten. Wij moeten constateren dat ook hier de politie afzijdig blijft bij acties van extreemrechts. Bij de Forumboeren gedragen dienders zich veelal gelijk de politie bij het Capitool. Ze maken selfies met hen of steken een duim op. Dat is apart, want net als in Brazilië en de VS staat de politie niet zachtzinnig bekend bij demonstranten, maar dan hebben we het over demonstraties van bijvoorbeeld klimaatactivisten. Zal onze politie bij een coupepoging ook de duim opsteken?
