De krapte op de woningmarkt valt al te verklaren door het woord zelf: woningMARKT. Onder Lubbers werd de bijl in de sociale woningbouw gezet, paars zette dat lekker door evenals Balkenende, en Rutte maakt het karwei van Lubbers af. Onze woningbouw is daarmee omgetoverd tot de huidige woningmarkt. Werd er ooit in sociale tijden gebouwd om de woningnood te bestrijden, nu wordt er gebouwd voor de markt, voor de winst dus. Dat betekent huizen bouwen voor koopprijzen die Jan Modaal nooit kan betalen en huurhuizen die slechts te betalen zijn door expats met een forse belastingvrije voet en pensionado’s die hun geld niet meer op krijgen. En nog wat appartementen voor studenten, ofwel studio’s van amper 22m2 voor de maximaal gesubsidieerde huur.
Deze marktwerking is niet fijn voor onze schatkist, bij alle voorbeelden worden subsidies en belastingaftrek maximaal uitgebuit. En voor iedereen met een inkomen op bijstandsniveau tot en met modaal is het eveneens niet fijn, er komt voor hen geen woning bij. Erger, er worden nog aldoor woningen aan de sociale huursector onttrokken door vermarkten en sloop en het bijbouwen voor de sociale verhuur ligt nagenoeg stil dankzij de verhuurdersheffing van Stef Blok. De centen die er nu nog overblijven bij de coöperaties worden hooguit in nieuwbouw in het lucratieve hogere segment gestoken.
Er spelen nog andere factoren een rol. Steden met veel werkloosheid sturen bijvoorbeeld aan op afname van het aantal sociale huurwoningen terwijl bij hen het tekort juist het grootst is. Dat zit zo. Voor mensen met een bijstandsuitkering krijgen de gemeenten een zak geld. De gemeente met weinig mensen in de bijstand houdt daar vaak flink wat aan over voor leuke dingen voor hun welgestelde inwoners, maar de gemeente met veel mensen in de bijstand komt tekort. Die kunnen dan een beroep op Den Haag doen om dat tekort aan te vullen. Maar dan heeft Den Haag een hele trucendoos om het gemeentebeleid te beïnvloeden. Er wordt geëist dat de gemeente meer werk van werk moet maken en dat zij mensen niet zo makkelijk een uitkering moet geven. Een bureaucratisch gevecht waarbij gemeenten, ook met PvdA-wethouders, kiezen voor de harde aanpak. Er wordt dan op alle mogelijke en zelfs illegale manieren gepoogd om mensen uit de uitkering te zetten of om zo moeilijk te doen dat mensen er geen krijgen. Een half jaar wachten en nog geen bijstand en dan de vraag waar je van hebt geleefd. De steun van je oude moeder is vervolgens reden om je de uitkering te weigeren.
Maar er is nog een smerig pad gevonden. Zorgen dat je zo weinig mogelijk sociale huurwoningen hebt. Want dan zullen mensen met lage inkomens in een andere gemeente een huis moeten zoeken. De gemeente kan dan weer wat geld overhouden om daarmee een nieuw stadskantoor of voetbalstadion te bouwen. Veel gemeenten blokkeren daarom sociale woningbouw. Keerzijde is dat er ook voor verpleegkundigen (met een inkomen dat meer uit applaus bestaat dan euro’s) geen huis meer te betalen is in die gemeenten.
