Herman Brood zei het genadeloos goed: ‘ik geloof niet in een god, want ik heb zelf een geweten’. Als je kijkt wie zich op de extreemrechtse flank begeven, welke figuren er de dienst uitmaken, dan zie je dat ze allemaal één ding gemeen hebben: het geloof in (een) god. Of ze komen uit een achtergrond waar het geloof een rol speelde. Van Hans Janmaat tot Geert Wilders, van Pim Fortuyn tot Rita Verdonk, allen zijn uit de katholieke wereld afkomstig. En anders zijn het protestanten zoals Joost Eerdmans. Bij de verkiezingen van vorige week zagen we ook dat er moslims zijn in ons land die op Wilders hebben gestemd, die kennen dezelfde god. Onder alle rechtse kiezers valt op dat zij een afkeer van links hebben, sterker, dat zij links vaak haten. Links is het verderfelijkste op aarde is de boodschap die hun van de kansel en uit Rome is ingepeperd. Niettemin zijn er mensen geweest die ondanks hun gelovige achtergrond toch een eigen geweten wisten te ontwikkelen en zich uit het geloof ontworstelden om een andere weg op te gaan, zoals Domela Nieuwenhuis, de dominee die anarchist werd.
De Canadese schrijfster Miriam Toews, afkomstig uit een gemeenschap van mennonieten, leek zich van het geloof te hebben losgemaakt. Maar bij het ouder worden blijkt het nog sterk in haar te zitten. Ondanks het vele geweld en misbruik in die gemeenschap ziet ze er steeds milder op terug. En dan blijkt dat zij bij haar zoektocht naar haar eigen ik toch uitkomt bij dat geloof. Zij ziet zich weer als onderdeel van die gemeenschap en zegt het zo: ‘je leeft in een gemeenschap en dat bepaalt wie je bent’. Binnen gelovige gemeenschappen is het geen probleem om op een Baudet of Wilders te stemmen, in de wereld van extreemrechts is geloof doorgaans prominent aanwezig. Van Poetin tot Trump. Maar een stem op links zou een zondeval betekenen. Het geweten van het geloof is het enige geweten. Voor links is een eigen geweten nodig. Hoe is het mogelijk dat je wat tegen vrijheid, gelijkheid en broederschap/solidariteit kunt hebben. Bij gelovigen is er helaas nooit sprake van gelijkheid en is vrijheid beperkt tot het uiten van wat binnen het eigen geloof mag. En solidair zijn zij exclusief voor elkaar. Dat geeft ruim baan aan elke extreemrechtse dictatuur. Zonder eigen geweten ben je gewetenloos.
