De uitbuiting van arbeiders was zo erg in de 19e eeuw dat zelfs de christelijken onder hen zich aangetrokken voelden tot linkse bewegingen. Het leidde in 1917 in Rusland tot revolutie. Dat het daar zover kwam was niet voor niets, de arbeiders werden er nog Middeleeuws als horigen behandeld. In ons land was al een aardig grote middenklasse en die is niet zo revolutionair, die heeft immers wat te verliezen. Geschrokken van de Russische revolutie gingen de machthebbers overal wat sociaal en democratisch doen. Met hulp van arbeiderspartijen als de sociaaldemocraten werd de revolutionaire vlam gedoofd. Het ging nu om het streven naar verbeteringen van de positie van arbeiders binnen het kapitalistische systeem. Minder slechte betaling, minder uren werken, minder slechte huisvesting en meer scholing. Het zorgde voor arbeidsrust en grotere productiviteit. De econoom Keynes dacht dat dit model nooit meer zou verdwijnen, dat het alleen maar tot betere omstandigheden voor de werkenden zou leiden. Een 3-daagse werkweek op den duur vermoedde hij, ervan uitgaand dat mechanisatie en automatisering minder werk mogelijk zouden maken. Maar dat pakte met de komst van het neoliberalisme anders uit. De winsten van de stijging van arbeidsproductiviteit gaan sindsdien de andere kant op, naar de bazen en aandeelhouders. In de (voormalige) koloniën is de situatie altijd slecht(er) gebleven, daar wordt dan ook met enig leedvermaak gekeken naar de huidige crisis in Europa.
In Duitsland hield de redelijke zorg voor de arbeiders lang stand. Daar waren het nog vooral familiebedrijven en minder aandeelhoudersgestuurd. Bij ons kenden we dat ook wel, o.a. bij Philips. Die bouwde hele wijken voor haar arbeiders, richtte sportverenigingen op (PSV) en zorgde voor de gemeenschap. Het ging mis toen ook die bedrijven overstapten op het aandeelhouderskapitalisme. In Duitsland gebeurde dat veel later. maar de huidige malaise bij Volkswagen is er een direct gevolg van. Werd de miljardenwinst voorheen uitgegeven aan een hoger loon voor de arbeiders, vorig jaar werd gelijk met het bekendmaken van de iets minder grote miljardenwinst dan gehoopt een ontslagronde en loonsverlaging aangekondigd. De aandeelhouders mochten de miljarden innen.
Het door Reagan, Thatcher, Giscard en Lubbers op de kaart gezette neoliberalisme, vurig bepleit door de Bolkesteins en Wildersen, zorgde voor een wild-west-kapitalisme. Het tafelzilver (onze energiebedrijven, woningcoöperaties, zorginstellingen en onze Giro) werden vermarkt. Het pakte allemaal slecht uit voor de werkenden, de onvrede werd groot. Daarvoor had Bolkestein al een afleider in stelling gebracht, de vluchteling werd zondebok. Het is volslagen onzin, maar de onderbuik laat zich graag vals voeden. Hier hebben bij de laatste verkiezingen zo’n 30% van de kiezers extreemrechts gestemd, in de VS net meer dan 50% en zondag ging in Duitsland dik 20% naar de fascistische AfD. Links moet zich hard maken voor een andere maatschappij, een socialistische en zich niet laten verleiden om de racistische zondebokkaart te spelen. Wouter Bos had nooit mogen kiezen voor de VVD in plaats van de SP. En Kok had moeten bedanken om het beleid van Frits Bolkestein en Geert Wilders uit te voeren. Laat Habtamu de Hoop als een Domela vanuit Fryslân de oude socialistische koers weer op de kaart zetten: vrijheid, gelijkheid en broederschap/solidariteit.
