Van ideologisch fanatisme opnieuw naar religieus fanatisme 1/3

Jan de Boer, Frankrijk

De achttiende eeuwse politieke en filosofische stroming ” de Verlichting ” is één van de pijlers van de westerse beschaving en gaf aanleiding tot modernisering van de samenleving door middel van individualisering, emancipatie, secularisering (  scheiding tussen  kerk en staat) wetenschappelijke ontwikkelingen en globalisering.

Het gelijkheidsbeginsel, de mensenrechten en burgerrechten vinden hier hun wortels. De Verlichting was een inspiratiebron voor de Amerikaanse onafhankelijkheid, voor de Franse en Belgische revolutie en de daaruit voortgekomen grondwetten.

De Verlichting betekende ook het einde van de bloedige godsdienstoorlogen tussen protestanten en katholieken die in de zestiende en zeventiende eeuw in Europa woedden. Natuurlijk speelden hier ook politieke, sociale en economische redenen een rol, maar  deze oorlogen werden vooral begonnen en gevoed door een eschatologische angst, die met de uitvinding van de boekdrukkunst zich razendsnel verspreidde. De katholieken voelden zich door de snelle opkomst van het protestantisme in hun geloof bedreigd en overtuigd dat het einde der tijden gauw zou aanbreken, wilden ze de wereld “zuiveren” om de wederkomst van Christus en het Laatste Oordeel voor te bereiden door de “onzuivere”, de afvallige, de ketter, te elimineren. De protestanten reageerden op dezelfde wijze door met name priesters en monniken te doden die in hun ogen het volk ver van het ” ware geloof”, de gedachte vroomheid van het christendom in de eerste eeuwen van zijn bestaan, hielden.  Met name door de katholieke kerk werd de “heilige oorlog” met alle gewelddadigheden  gepredikt om God te tonen dat men Hem trouw was. De tegenstander doden was een teken van onschuld.  De godsdienstoorlog was zo een dialoog met God. In bepaalde katholieke gemeenschappen werden protestantse gevangenen door kinderen, waarvan Christus hun onschuld had verkondigd , gestenigd om hun dood als het ware door God zelf te laten voltrekken. Ook protestantse sektes als de Wederdopers gaven zich om dezelfde redenen  in afwachting van de wederkomst van Christus over aan folteringen, verkrachtingen en andere gewelddadigheden.

In deze godsdienstoorlogen werden de gruwelijkheden openlijk getoond en werden de lijken op alle manieren verminkt: uitgestoken ogen, afgesneden borsten, neuzen, lippen en oren , afgehakte ledematen , opengesneden buiken vaak opgevuld met stukken varkensvlees, uitgesneden darmen waarvan gedacht werd dat daar de passie zetelde die het slachtoffer van God had vervreemd. Dit  alles opdat de “afvallige”, de ketter, niet meer op  het evenbeeld van God zou lijken.

Ondanks de Verlichting heeft de passie voor gewelddadigheid de westerse wereld niet verlaten. In  de twintigste eeuw heeft deze passie in een soort seculair eschatologisch denken mee aan de wieg gestaan van twee semi-religieuze, bloedige totalitaire tirannieën: het fascisme ( het duizend jarig rijk) en het communisme ( met “Das Kapital” als bijbel,met Marx als profeet en Moskou als het wereldse Jeruzalem)  dat wereldwijd aan tientallen miljoenen mensen in de meest gruwelijke oorlogen het leven heeft gekost: wij of zij. Eschatologisch, apocalyptisch denken zit kennelijk in de mens ingebakken. Alle religies zoeken op een zeker moment in hun geschiedenis hun zaligheid door hun tegenstanders te doden. Na het christendom in de zestiende en zeventiende eeuw is het nu de beurt aan de islam waar de twee grote stromingen: de soennieten en de sjiieten elkaar tot de dood toe bestrijden. Denk overigens niet dat de islam altijd alleen maar een gewelddadige religie is geweest. Van het tegendeel getuigen hun wetenschappers en filosofen, hun architectuur en poëzie.

Geef een reactie