Na het einde van de twee totalitaire tirannieën en daarmee ook de val van de muur in Berlijn in 1989 werd gedacht dat er nu wereldwijd de volledige triomf van het politieke liberalisme was aangebroken. De Amerikaanse filosoof Francis Fukuyama stelde zelfs dat daarmee het einde van de geschiedenis was aangebroken. De overwinning van de rede , beter gezegd :van de redelijkheid, gekoppeld aan de vrije-markteconomie, internationaal recht en onderlinge economische afhankelijkheid, zou wereldwijd vrede en voorspoed brengen, ongezegd maar wellicht wel gedacht ook een planetair nihilisme. Het instituut van de Verenigde Naties geloofde in haar opstanding en het Europese project in zijn toekomst. Deze westerse euforie, deze naïviteit ,werd doorgeprikt op 11 september 2001 met de terroristische aanslag in Manhattan: een teken van groeiende internationale verwarring en wanorde.
De tijd van apocalyptisch terrorisme, religieus fanatisme, grenzeloze en gewelddadige hoogmoed, en etnische zuiveringen volgde nu op de tijd van totalitaire systemen, van ideologisch fanatisme, van de goulag en de shoah. Waar het westen dacht aan een globaliserende wereld waar een ieder – individueel en collectief – vrijheid en welvaart zou kennen, vergat het de “passies” , de zwarte cholerische kant van de menselijke ziel. Het westen dacht aan een soort “homo economicus mondialus” en vergat daarbij menselijk gedrag dat niet door de economie bepaald wordt, maar eigen identiteit creëert: het hechten aan de natie, de religie, het patriotisme van de macht, het verlangen naar geweld.
Mensen die werkelijk geloven dat volken eerder hun eigen belangen nastreven dan hun passies, hebben niets van de twintigste en éénentwintigste eeuw begrepen. De Verenigde Staten reageerden zo op de aanslag van 11 september 2001 beslist niet rationeel, maar wel passioneel . De complexiteit van de wereld ontkennend hebben ze in dwaze hoogmoed voeding gegeven aan fanatieke en terroristische passies die het Midden-Oosten verwoesten ten koste van hun eigen belangen.
In de mondiale supermarkt van religies zien we steeds weer de paradox die ons via de media’s bereikt: hoe meer het geloof in naam van God oorlog wenst, hoe meer religies in naam van God de vrede bepleiten. Religies hebben allebei in zich: vrede en oorlog. In polytheïstische godsdiensten geven de goden zich over aan oorlogen, aan gruwelijke broedertwisten, maar uiteindelijk geven ze zich over om de vrede te herwinnen aan een rechtbank die beslist over de rechtvaardigheid en de onrechtvaardigheid van hun oorlog. In feite vergaat het zo ook in de grote monotheistische godsdiensten. Protestanten en katholieken hebben vrede gesloten en zo zal het op den duur ook in de islam tussen soennieten en sjiieten gaan, maar zover zijn we nu nog niet. Opmerkelijk is dat alleen in de christelijke wereld de theorie van de rechtvaardige oorlog is uitgevonden: de bron van het oorlogsrecht dat christenen de mogelijk bood en biedt te laveren tussen hemels pacifisme en cynisch pragmatisme, dat hen de apocalyptische helling van Verdun tot Hiroshima, van Auschwitz tot Kolyma deed accepteren : een moreel realisme dat de onvermijdelijke verontmenselijking door oorlog beperkt.
In de hedendaagse islam is de interpretatie van het complexe begrip ” djihad” beslissend. De keuze voor de ” kleine djihad” : de heilige oorlog, ten nadele van de ” grote djihad”: het innerlijke gevecht op de weg van God , bevordert de overgang naar gewelddadigheid. De fundamentalistische islamitische predikers zoeken vandaag den dag teksten in de koran en vooral ook in andere heilige geschriften die handig gekozen en samengevoegd een letterlijke interpretatie geven die niet alleen het geweld tegen de vijanden van de islam autoriseert maar zelfs aanmoedigt.
In de gelederen van de fundamentalistische Daech bevinden zich officieren belast met de uitvoering van de charia die theologische rechtvaardigingen geven niet alleen wat betreft de onthoofding van mannen, maar ook van verkrachting van vrouwen en deze als sexslaven te behandelen. Het doel van deze praktijken is dezelfde als die in vroegere eeuwen in de godsdienstoorlogen in Europa: de afvallige, de ketter, de ontkenning geven van zijn status als evenbeeld van God. De praktijken van Daech wijken overigens niet af van die van het wahhabisme , de sektarische stroming van de islam in Saoudie-Arabië: onze westerse ” bondgenoot”.
